Γιατί ο Πέτρος κάνει πολλά ορθογραφικά λάθη; Γιατί δυσκολεύεται την ανάγνωση ή στην κατανόηση; Γιατί δεν τα πάει καλά στα μαθηματικά; Τι πραγματικά τον δυσκολεύει;

Οι τομείς της ανάγνωσης, της ορθογραφίας, της γραπτής έκφρασης, της κατανόησης και της μαθηματικής σκέψης σχετίζονται με τις μαθησιακές δυσκολίες.
Αρχικώς, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί είναι εκείνοι που εντοπίζουν την ύπαρξή τους. Ο εντοπισμός αποτελεί το πρώτο και σημαντικό στάδιο της αξιολόγησης. Ιδιαίτερη έμφαση όμως, πρέπει να δοθεί στην αναγκαιότητα ύπαρξης μιας σωστής αξιολόγησης από μία ειδική επιστημονική ομάδα. Σκοπός της αξιολόγησης, είναι ο προσδιορισμός των αδυναμιών που αντιμετωπίζει ένα παιδί στη διαδικασία απόκτησης της γνώσης.
Επόμενο βήμα είναι η παρέμβαση, η αντιμετώπιση δηλαδή των μαθησιακών δυσκολιών. Οι βάσεις μιας σωστής αντιμετώπισης είναι το παιδί να κατανοήσει τις δυσκολίες του, να χτιστεί ένα κίνητρο για μάθηση, να ενισχυθεί η αυτοπεποίθησή του, καθώς και να βιώσει το αίσθημα της επιτυχίας. Βασικό σημείο στην παρέμβαση είναι η εκπαιδευτική αντιμετώπιση των αδυναμιών του παιδιού, μέσω ενός ολοκληρωμένου προγράμματος, το οποίο περιλαμβάνει ασκήσεις και δραστηριότητες
Ο Πέτρος, ο οποίος είναι δημιούργημα της φαντασίας μας, για χάριν του άρθρου, παρουσιάζει κάποιες ελλείψεις στη βασική διαδικασία της μάθησης.

Στην ανάγνωση ενός κειμένου, παρουσιάζει τα παρακάτω:

• Διαβάζει με αργό ρυθμό
• Παραλείπει, γράμματα, φθόγγους ή συλλαβές
• Προφέρει λάθος τις λέξεις
• Δεν σταματάει στο κόμμα ή στη τελεία
• Παραλείπει ή επαναλαμβάνει ίδιες λέξεις
• Δεν αναγνωρίζει λέξεις και δεν τις διαβάζει, αλλά τις μαντεύει γιατί του θυμίζουν κάποια άλλη
• Πηδάει σειρές

 Στη γραπτή έκφραση, παρατηρούνται τα κάτωθι:

• Αντιστρέφει, αντικαθιστά γράμματα ή συλλαβές
• Κάνει ορθογραφικά λάθη
• Δεν κάνει ωραία γράμματα
• Αδυνατεί να διακρίνει τα μικρά από τα κεφαλαία
• Παρουσιάζει καθρεπτική γραφή των γραμμάτων και λέξεων, για παράδειγμα 3 αντί για ε
• Δυσκολεύεται να τονίσει
• Εμφανίζει αδυναμία στην έκφραση
• Δεν κρατάει αποστάσεις από τις συλλαβές
• Δυσκολεύεται να αντιγράψει σωστά, ειδικά από τον πίνακα.

 Στην αριθμητική, εμφανίζει τα ακόλουθα:

• Δυσκολία στις απλές πράξεις της πρόσθεσης, της αφαίρεσης, του πολλαπλασιασμού και της διαίρεσης
• Δυσκολίες στην κατανόηση και επίλυση προβλημάτων
• Χρησιμοποιεί τα δάχτυλα για να βρει το αποτέλεσμα
• Δυσκολία στην εκμάθηση της προπαίδειας
• Δεν μπορεί να κατανοήσει έννοιες, όπως ποσότητα, μέγεθος
• Δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τα σύμβολα και τα πρόσημα

Πώς μπορώ να βοηθήσω τον Πέτρο; (συνέχεια)

Η ενασχόληση και η αντιμετώπιση των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Η οικογένεια, το σχολείο, οι ειδικοί επαγγελματίες αποτελούν τους πυρήνες, οι οποίοι οφείλουν να στηρίξουν τα παιδιά. Ο ειδικός επαγγελματίας, οπλισμένος με υπομονή και καλή διάθεση, βοηθά το παιδί στο να κατακτήσει τη γνώση με στόχους που μπορεί να φέρει σε πέρας με επιτυχία.

Η εκπαιδευτική αντιμετώπιση των παιδιών εστιάζεται στη διαμόρφωση ενός εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος. Το πρόγραμμα αυτό οργανώνεται από έναν ειδικό επαγγελματία, ο οποίος:

• Παρατηρεί το κάθε παιδί
• Αναγνωρίζει τις αδυναμίες του
• Θέτει συγκεκριμένους στόχους για το καθένα ξεχωριστά
• Σέβεται τις ανάγκες του
• Δημιουργεί ένα φιλικό περιβάλλον και συνθήκες επιβράβευσης
• Το βοηθά στη μάθηση με έναν διαφορετικό τρόπο, μέσα από δραστηριότητες (με τη μορφή διαδραστικού εκπαιδευτικού παιχνιδιού, με  τη χρήση χρωμάτων, εικονογραφημένων εικόνων κ.α.)
• Συνεργάζεται με τους γονείς και το σχολείο

Για σένα όμως Πέτρο, αλλά και για κάθε παιδί, το πιο σημαντικό είναι να επαινώ την επιτυχία σου και να σου μαθαίνω, πάντα να προσπαθείς και να μην εγκαταλείπεις.

Αγαπητοί μου αναγνώστες, με αυτόν τον τρόπο χαρίζω στο παιδί ευτυχία και τον κάνω να αισθάνεται ΝΙΚΗΤΗΣ!

Παναγιώτα Σκούρτη
Ψυχολόγος

Ο ορισμός: Η λέξη άγχος προέρχεται από το ρήμα ἄγχω, που στην αρχαία ελληνική γλώσσα σημαίνει σφίγγω ή πνίγω. Ο κάθε άνθρωπος εκτίθεται καθημερινά σε στρεσογόνες καταστάσεις, ανεξαρτήτου ηλικίας. Οι περισσότεροι ενήλικες θεωρούν ότι το στρες είναι ένα συναίσθημα που συνδέεται με τις ευθύνες και μόνον της ηλικίας τους. Έτσι θεωρούν ότι τα παιδιά ζουν σε έναν κόσμο απαλλαγμένο από στεναχώριες και άγχη, κάτι το οποίο δεν ευσταθεί. Το παιδί βρίσκεται αντιμέτωπο με το άγχος από πολύ μικρή ηλικία, δεδομένου του ότι έρχεται σε έναν κόσμο άγνωστο για εκείνο και έχει ανάγκη από προστασία και ασφάλεια.

Πότε όμως πρέπει να ανησυχούμε;
Το άγχος με την μορφή του φόβου, είναι μία φυσιολογική και αναγκαία αντίδραση του ψυχισμού του ανθρώπου, με συμμετοχή και του νευρολογικού συστήματος (Αυτόνομου νευρικού συστήματος) και αποτελεί μία προσαρμοστική και αναγκαία αντίδραση, γιατί προειδοποιεί το άτομο ότι μία κατάσταση είναι σωματικά ή ψυχολογικά επιβλαβής και αποτελεί απειλή γι’ αυτόν, καθώς επίσης ότι τα έως τώρα δεδομένα άλλαξαν και καλείται να το αντιληφθεί. Συνεπώς, σε αυτή την περίπτωση λειτουργεί θετικά, βοηθάει το άτομο, άρα και το παιδί, να έχει άμεση σύνδεση και επαφή με το περιβάλλον στο οποίο ζει.

Η εκδήλωσή του, ως διαταραχή όμως, είναι από τις συχνότερες της παιδικής και εφηβικής ηλικίας (και λέγοντας διαταραχή εννοούμε όταν η συχνότητα και η διάρκειά του έχει ξεπεράσει το “επιτρεπτό” όριο και δεν αφήνει το άτομο να λειτουργήσει) και απαντάται στο 7.3% του πληθυσμού. Όσο αφορά το φύλο τα κορίτσια είναι δύο φορές πιο πιθανό να βιώσουν κάποια αγχώδη διαταραχή.

Όταν το άγχος αγγίζει τα επίπεδα που δυσκολεύει την λειτουργικότητα, προσαρμοστικότητα και δρα αρνητικά στην ομαλή εξέλιξη του παιδιού, στον κοινωνικό τομέα (σχέσεις με παιδιά στην ηλικία του και άλλα μέλη της οικογένειας του) και στη σχολική του επίδοση, όταν είναι πέρα του εκούσιου ελέγχου του, καθώς και όταν η ένταση και η διάρκειά του είναι μεγαλύτερη από 6 μήνες, χρήζει προσοχής.

ΣΗΜΑΔΙΑ/ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ:
Το άγχος είναι συνάρτηση των απαιτήσεων που έχει ο κόσμος από εμάς και των ικανοτήτων μας να ανταποκριθούμε σε αυτές. Οι απαιτήσεις συνήθως προέρχονται από εξωτερικές πηγές, όπως η οικογένεια, η εργασία, οι φίλοι ή το σχολείο. Αλλά επίσης μπορεί να προέλθουν από εσωτερικούς παράγοντες, όπως τα “θέλω” μας σε σχέση, τα βιώματά μας, με τις πραγματικές μας ικανότητες. Το άγχος μπορεί να επηρεάσει όποιον αισθάνεται υπερφορτωμένος από απαιτήσεις, ακόμη και τα παιδιά. Σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, ο αποχωρισμός από τους γονείς μπορεί να προκαλέσει άγχος, το λεγόμενο άγχος του αποχωρισμού. Για τα μεγαλύτερα παιδιά, οι σπουδές και κοινωνικές επιταγές, κυρίως από την ανάγκη τους να ανήκουν σε μια ομάδα και να τα αποδεχθούν, προκαλούν άγχος. Άλλα παιδιά, στερούμενα ελεύθερο χρόνο για δημιουργική έκφραση και χαλάρωση, αισθάνονται πίεση και φόρτιση. Αυτά συνήθως διαμαρτύρονται για όλες τις δραστηριότητες και αρνούνται να εμφανιστούν σε αυτές.

Επιπλέον , το παιδικό άγχος μπορεί να μεγαλώσει περισσότερο από μεταβλητές που δεν σχετίζονται με τη δική τους ζωή. Πολλές φορές τα παιδιά, χωρίς να το θέλουν, γίνονται “σφουγγάρι” στις ανησυχίες, τα προβλήματα, τις ασθένειες, τους τσακωμούς και τα άγχη των γονέων τους και γενικότερα των ανθρώπων που αποτελούν το οικογενειακό τους περιβάλλον. Επίσης, ο φόβος της αποτυχίας και η κριτική των δασκάλων ή των συγγενών αποτελεί πηγή άγχους για όλα τα παιδιά.

Ακόμη και οι ειδήσεις μπορούν να προκαλέσουν άγχος. Τα παιδιά που βλέπουν ενοχλητικές εικόνες στην τηλεόραση ή ακούν τους μεγάλους να μιλούν για φυσικές καταστροφές, πολέμους και τρομοκρατία μπορεί να ανησυχούν για τη δική τους ασφάλεια και εκείνη των ανθρώπων που αγαπούν. Ένας θάνατος αγαπημένου προσώπου μπορεί να διαταράξει την ψυχική ισορροπία της παιδικότητάς τους. Ακόμα και το πιο φιλικό διαζύγιο, μπορεί να προκαλέσει χάος στο σύστημα ασφάλειας ενός μιρκού παιδιού. Κάποια αλλαγή, που πιθανόν για τους ενήλικες δεν είναι τόσο σημαντική, δεν σημαίνει ότι δεν είναι και για ένα παιδί.

Αν και δεν είναι εύκολο να αναγνωρίσει κανείς πότε τα παιδιά είναι αγχωμένα, κάποιες αλλαγές στη συμπεριφορά τους ίσως αποτελέσουν τα πρώτα σημάδια ένδειξης για να εστιάσουμε.

ΣΗΜΑΔΙΑ & ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ:

• Εναλλαγές της διάθεσης,
• Σωματικά ενοχλήματα, όπως στομαχόπονοι και πονοκέφαλοι, από το γαστρεντερικό, ναυτία, έμετοι, από το καρδιοαναπνευστικό, προκάρδιο άλγος, δύσπνοια, συχνοουρία, ζάλη, αίσθημα αστάθειας, λιποθυμικές τάσεις,
• Οξυθυμία, επιθετικότητα λεκτική ή και σωματική,
• Αλλαγές στις συνήθειες του ύπνου, εφιάλτες,
• Ενούρηση /νυχτερινή ενούρηση (ειδικά σε μεγαλύτερα παιδιά)
• Πρόβλημα συγκέντρωσης
• Αποφευκτική συμπεριφορά/ επιθυμία για απόσυρση και επιθυμία να μένει μόνο/κοινωνική απομόνωση
• Αντίδραση σε όλα, λέει συνεχώς όχι
• Ιδιαίτερα απαιτητικό, ανυπόμονο και ευερέθιστο με ιδιαίτερα χαμηλή διάθεση για συνεργασία
• Υπερβολικό απρόσκαιρο κλάμα, χωρίς εμφανή λόγο
• Διατροφικά προβλήματα, προβλήματα στο βάρος
• Κατά τη διάρκεια του ύπνου σφίγγει ή τρίζει τα δόντια
• Νιώθει συνέχεια κουρασμένο ή είναι υπερκινητικό
• Μυοσπασμοί (νευρικά τικ), όπως παίξιμο των ματιών ή των μυών του προσώπου
• Τραυλισμός
• Απρόσεκτες κινήσεις
• Μπορεί να κάνει την εμφάνισή του μέσα από Ειδικές Φοβίες: Το χαρακτηριστικό γνώρισμα τους, είναι ένας έντονος και επίμονος φόβος, που είναι υπερβολικός ή αδικαιολόγητος και που προκαλείται με την παρουσία ή την αναμονή ενός συγκεκριμένου αντικειμένου ή μίας κατάστασης.

Είναι σημαντικό οι γονείς να είναι δίπλα στο παιδί τους, να το ακούνε και να προσπαθήσουν να κατανοήσουν τον κόσμο του. Μέσα από αυτό θα καταλάβουν τι του συμβαίνει.
Συζητήστε με τα παιδιά σας σχετικά με το τι βλέπουν και ακούν, τι παρατηρούν ως μέλη της οικογένειας και τι αντιμετωπίζουν στο σχολείο. Καλό είναι επίσης να παρακολουθείτε ό, τι βλέπουν στην τηλεόραση, έτσι ώστε να μπορείτε να τα βοηθήσετε. Προσπαθείτε να είστε διακριτικοί στις όποιες ασυμφωνίες μεταξύ σας και ζητήστε τη γνώμη ειδικού, αν υπάρχει κάποια δυσκολία, για το πως να μεταφέρετε στο παιδί σας τυχόν αλλαγές, που ίσως το τραυματίσουν. Δείξτε στα παιδιά ότι κατανοείτε πότε είναι αγχωμένα και μην απορρίπτετε τα συναισθήματά τους. Να είστε πρόθυμοι να περάσετε ποιοτικό χρόνο με το παιδί σας, ειδικά όταν αντιληφθείτε ότι θέλει να συζητήσει μαζί σας. Ο ποιοτικός χρόνος με το παιδί ενδυναμώνει τη σχέση που έχετε μεταξύ σας, σε οποιαδήποτε ηλικία και αν βρίσκεται.
Το σημαντικό είναι οι γονείς να μάθουν οι ίδιοι να διαχειρίζονται το δικό τους άγχος. Οι επιλογές του γονιού στο πως θα χειριστούν το δικό τους άγχος γίνονται καθρέφτης για τις αντιδράσεις του παιδιού τους. Και αυτός είναι ένας επιπλέον λόγος που είναι αναγκαία η συμβουλή και η επίσκεψη σε ειδικό (συνεδρίες με ψυχολόγο, σύμβουλο γονέων, παιδοψυχολόγο για το παιδί κ.λπ.).

Κατερίνα Χονδρομπύλα

Ψυχολόγος, Ειδικευμένη στη Γνωσιακή Αναλυτική Ψυχοθεραπεία & Ειδική Αγωγή

Οι διαφορές του παιδικού φόβου από την παιδική φοβία εξαρτώνται από την ηλικία των παιδιών, τον τρόπο που εμφανίζονται, τη συχνότητα και το αντικείμενο ή την κατάσταση που αποτελεί το φοβικό ερέθισμα.

 Ο φόβος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα στη ζωή μας, το οποίο εμφανίζεται από την έναρξή της κιόλας, από την βρεφική ηλικία. Η λειτουργία του αποσκοπεί στο να βοηθήσει το άτομο να διακρίνει τι είναι ακίνδυνο και τι επικίνδυνο. Όταν λοιπόν εντοπίσει το άτομο ότι κάτι είναι επικίνδυνο για εκείνο, ενεργοποιείται ο φόβος, ο συναγερμός του οργανισμού αλλιώς, που τον κάνει να θέλει να φύγει ή να παλέψει. Στην φοβία, όμως, ο συναγερμός αυτός έχει απορρυθμιστεί και , κατά μία έννοια, λειτουργεί λανθασμένα. ‘Έτσι φοβόμαστε πράγματα που αντικειμενικά, ίσως (με την πρώτη ματιά), δεν είναι φοβογόνα. Εκεί, δηλαδή, ο φόβος δεν ανταποκρίνεται στο πόσο πραγματικά απειλητικό είναι το αντικείμενο ή η κατάσταση.

 Τα παιδιά εκδηλώνουν διάφορους φόβους κατά τη διάρκεια της ζωής τους, οι οποίοι αλλάζουν κατά την εξέλιξή τους. Αυτοί, ως έναν βαθμό, είναι αναγκαίοι, για να διακρίνει το παιδί, όπως προαναφέραμε, τι είναι επικίνδυνο και τι όχι. Οταν όμως αυτοί οι φόβοι φτάνουν να καθηλώνουν και να παγώνουν το παιδί, και βλέπουμε ότι δεν υποχωρούν ή το παιδί δε μπορεί να βρει τρόπους διαχείρισης αυτών, σημαίνει ότι αναπτύσσεται μία φοβία και θα πρέπει να εντοπιστεί.

 Φυσιολογικοί φόβοι, για παράδειγμα, σε ένα βρέφος είναι να φοβάται τους ξαφνικούς θορύβους, το να αποχωριστεί τους γονείς του και να δει ένα άγνωστο πρόσωπο. Καθώς, όμως, το βρέφος μεγαλώνει ξεπερνά αυτό τον φόβο και στο νηπιαγωγείο μπορεί να φοβάται τα ζώα ή το σκοτάδι. Αυτοί οι φόβοι μπορεί να το ακολουθήσουν. Γύρω στα 8 με 9 έτη το παιδί φοβάται καταστάσεις σχετιζόμενες με την πραγματικότητα, για παράδειγμα μην γίνει κάποια φυσική καταστροφή και άλλα. Τα πολύ μικρά παιδιά δεν έχουν την λεκτική ικανότητα να πουν ότι φοβούνται. Αλλά ακόμα και αν μπορούν να μιλήσουν, σε μεγαλύτερη ηλικία, κάποια ντρέπονται και δεν το κάνουν. Τα μικρότερα παιδιά έχουν τρόπους να το δείχνουν έμμεσα, είτε από συμπεριφορές, είτε από σωματικά συμπτώματα. Για παράδειγμα, μπορεί το παιδί να γκρινιάζει στην έκθεσή του στο φοβογόνο ερέθισμα ή να μην θέλει να πάει σε εκείνο το φοβογόνο μέρος. Πολλά παιδιά, ειδικά στην σχολική φοβία, παραπονιούνται για πόνους, λένε ότι πονάει η κοιλιά τους για να μην πάνε σχολείο.

 Η φοβία είναι μία υπερβολική, έντονη και επίμονη αντίδραση φόβου, καθαρά υποκειμενική και εντελώς δυσανάλογη με το μέγεθος του πραγματικού κινδύνου ή της επικείμενης απειλής, που έχει ως αποτέλεσμα μια συμπεριφορά αποφυγής του παιδιού και έντονη ενόχληση. Το άτομο αντιδράει ακριβώς σα να απειλείται η ζωή του, ενώ οι λόγοι δεν φαίνεται να είναι αντικειμενικοί. Σε αυτή την περίπτωση, ο φόβος που πυροδοτείτε και οι σωματικές αντιδράσεις (εκδηλώσει συμπτώματα όπως εφίδρωση, έντονο τρόμο, πόνο στο στομάχι, εμέτους) ξεφεύγουν από τη φυσιολογική λειτουργία του άγχους, εκδηλώνονται πλέον ως φοβία. Όλο αυτό έχει σαν συνέπεια το να εμποδίζεται σημαντικά η λειτουργικότητά του στην καθημερινότητα. Θα μπορούσε , λοιπόν, κανείς να πει ότι η φοβία είναι ένα παθολογικό άγχος που ξεπηδά σε συγκεκριμένες περιστάσεις.

 Ενδεικτικά κάποιες φοβίες είναι: φοβία του αίματος, των ασθενειών, των ενέσεων, των μικροβίων, των αραχνών, των ποντικών, Αγοραφοβία, Κλειστοφοβία, Κοινωνική φοβία, φόβος αποτυχίας και κριτικής, φόβος έκφρασης άρνησης.

Ένας τρόπος να παγιωθεί η φοβία είναι και μέσω των προτύπων μάθησης, από αυτά που ακούει και βλέπει το παιδί από τους σημαντικούς για εκείνο ανθρώπους (οικογένεια, σχολείο, ήρωες παιδικών). Συνεπώς, ο τρόπος που οι σημαντικοί Άλλοι διαχειρίζονται τους φόβους τους ή αντιμετωπίζουν κάποιες καταστάσεις και η αντίληψη που έχουν για αυτές επηρεάζει τον κόσμο του παιδιού. Παρόλα αυτά, υπάρχουν και άνθρωποι που έχουν μια βιολογική ευαλωτότητα στον φόβο.

 Είναι σημαντικό να βοηθήσουμε το παιδί να αποκτήσει δεξιότητες, με τις οποίες θα μπορεί να αντιμετωπίζει καλύτερα το φόβο του. Οι γονείς μπορούν να φέρουν το παιδί σταδιακά αντιμέτωπο με το φοβικό ερέθισμα κάτω, όμως, από συνθήκες που εκείνο θα νιώθει ασφαλές. Επιπλέον, με τη συμπεριφορά τους μπορεί να αποτελέσουν μιμητικά πρότυπα για το παιδί. Ένα παιδί που φοβάται το σκοτάδι, αλλά βλέπει τη μητέρα του να μπαίνει σε ένα σκοτεινό δωμάτιο χωρίς άγχος, θα νιώσει μεγαλύτερη ασφάλεια και λιγότερη ανησυχία. Μια δεύτερη λύση είναι να αφήνουν οι γονείς αναμμένο ένα χαμηλό φως το βράδυ κατά τη διάρκεια του ύπνου. Το σημαντικότερο είναι οι γονείς να μην θεωρήσουν παράλογο τον φόβο του παιδιού, αλλά να συζητήσουν και να δουν τι φοβάται. Καλό είναι, λοιπόν, να μην πετάμε το παιδί στα βαθιά κατευθείαν, δηλαδή σ’ αυτό που φοβάται, γιατί αυτό μπορεί να εγκαταστήσει τον φόβο και παράλληλα να πλήξει την εμπιστοσύνη που έχει το παιδί στον γονέα.

 Οι φοβίες χρειάζονται ειδική αντιμετώπιση από παιδοψυχολόγους, διότι σπάνια υποχωρούν από μόνες τους. Τις περισσότερες φορές μάλιστα αντικαθίστανται από άλλες φοβίες, δηλαδή αλλάζει το φοβικό ερέθισμα, μετατίθεται, ή γενικεύονται και σε άλλους τομείς της ζωής του παιδιού. Συνεπώς, οι φοβίες είναι θεραπεύσιμες και η πιο ενδεδειγμένη μέθοδος είναι η ψυχοθεραπεία.

 Κατερίνα Χονδρομπύλα

Ψυχολόγος, Ειδικευμένη στη Γνωσιακή Αναλυτική Ψυχοθεραπεία & Ειδική Αγωγή

Παιχνίδι εξουσίας ή παιχνίδι με κανόνες;

Πολλοί γονείς εκφράζουν τη δυσκολία τους να πουν «όχι», να θέσουν κανόνες, να επιβάλλουν απαγορεύσεις. Κάποιοι θέτουν κανόνες που δεν τηρούνται ποτέ. Συχνά, υποβόσκει η αντίληψη πως οι κανόνες και τα όρια αποτελούν δείγμα αυταρχικότητας, τιμωρίας ή / και έκφρασης θυμού από την πλευρά του γονέα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τις περισσότερες φορές, η εφαρμογή των ορίων να ταυτίζεται με την απουσία αγάπης και κατανόησης. Ενώ ο κάθε γονιός επιδιώκει να δημιουργήσει ένα προστατευτικό περιβάλλον, συχνά η προσπάθειά του αυτή λειτουργεί ως τροχοπέδη.

 Γιατί είναι τόσο επώδυνο για κάποιους γονείς να πουν «όχι» στα παιδιά τους;

Πολλές φορές, ο γονιός θεωρεί ότι η επιβολή κανόνων είναι ταυτόσημη με την καταπιεστική διαπαιδαγώγηση. Συχνά λόγω της έλλειψης χρόνου που βιώνουν στην καθημερινότητά τους, θεωρούν ότι κάνοντας τα χατίρια στα παιδιά τους, αναπληρώνουν τις ώρες που δεν είναι κοντά σε αυτά. Σε κάποιες περιπτώσεις νιώθουν ανεπαρκείς, έχουν την πεποίθηση ότι δεν θα τα καταφέρουν και επομένως δεν προσπαθούν να τα οριοθετήσουν. Ωστόσο, η οριοθέτηση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια της διαπαιδαγώγησης των παιδιών, αλλά και της επιτυχίας του γονικού ρόλου. Είναι μια πολύ σημαντική διαδικασία για την ανάπτυξη του παιδιού, η οποία το βοηθάει:

• να έχει υπομονή
• να συμπεριφέρεται όπως αρμόζει στις διάφορες καταστάσεις
• να αναπτύσσει ένα σύστημα ηθικών αρχών και αξιών, τις οποίες να μπορεί να ακολουθεί
• να επιλύει από μόνο του τις διαφορές του με τα άλλα άτομα
• να προβλέπει τις συνέπειες των πράξεών του
• να ελέγχει και να εκφράζει τα συναισθήματά του καταλλήλως

 Οι πιο συχνές «παγίδες» στην αποτελεσματική οριοθέτηση

• Οι γονείς που υποχωρούν εύκολα: Ο πιο σίγουρος τρόπος για να κάνεις ένα παιδί να μην υπακούει ποτέ σε αυτά που λες είναι να το απειλείς με συνέπειες που δεν εφαρμόζεις ποτέ.
• Οι γονείς που αμφισβητούν ο ένας τον άλλον: Ακόμη και αν διαφωνείτε με την τακτική του συντρόφου σας, είναι πολύ σημαντικό μπροστά στο παιδί να λειτουργείτε ως ενιαίο μέτωπο.
• Οι γονείς που πολύ συχνά δωροδοκούν το παιδί: H δωροδοκία αποτελεί ένα από τα όπλα που χρησιμοποιείται πολύ συχνά, όμως το κλειδί βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο το χρησιμοποιούμε.
• Οι γονείς που χάνουν την ψυχραιμία τους: Είναι γεγονός ότι χρειάζεται ψυχραιμία και υπομονή και πολύ συχνά αυτά χάνονται, με αποτέλεσμα τα παιδιά να το αντιλαμβάνονται. Βάζοντας τις φωνές και αντιδρώντας υστερικά καταλήγουμε στο σημείο τα παιδιά να προειδοποιούν τους γονείς τους, ότι θα τους στείλουν τιμωρία.
• Οι γονείς που συμπεριφέρονται στα παιδιά σαν να είναι ενήλικοι: Τα παιδιά δεν είναι ενήλικοι σε μικρό μέγεθος. Οι πολλές λεπτομέρειες είναι πιθανό να τα μπερδέψουν, και εκείνα απλώς να τις αγνοήσουν. Είναι σημαντικό να δίνετε πάντα μια ξεκάθαρη εξήγηση, χωρίς υπερβολές και κηρύγματα.

 Μερικά χρήσιμα βήματα “προς συνεργασία” που μπορεί να κάνει ο γονέας όταν το παιδί αρνείται να συνεργαστεί:

1. Σταματήστε ότι κάνετε και κοιτάξτε το παιδί.
2. Περιμένετε μέχρι να σταματήσει το παιδί αυτό που κάνει και να σας κοιτάξει.

Τα δυο πρώτα βήματα είναι ηρεμιστικά, δείχνουν σεβασμό προς το παιδί και σας επιτρέπουν να συγκεντρώνεστε και να κάνετε σαφείς και ήρεμες ερωτήσεις. Έτσι αυξάνονται οι πιθανότητες να σας ακούσει, καθώς δεν νιώθει ότι ορμάτε πάνω του.

3. Πείτε στο παιδί τι θέλετε να κάνει απλά, ήρεμα και μόνο μια φορά.
4. Αν τα προηγούμενα βήματα δεν πετύχουν, ζητήστε από το παιδί να σας πει με δικά του λόγια τι του ζητήσατε να κάνει.
5. Σταθείτε και περιμένετε μέχρι το παιδί να κάνει αυτό που του ζητήσατε.
6. Να παρατηρείτε και να επιδοκιμάζετε οτιδήποτε κάνει το παιδί προς την σωστή κατεύθυνση.

 Ζαβιτσάνου Χρύσα

Ψυχολόγος – Msc Ιατρικής Σχολής Αθηνών

Πρακτικές συμβουλές για την εκπαίδευση στη χρήση της τουαλέτας.

 Τα παιδιά συχνά παρουσιάζουν σημάδια όταν είναι έτοιμα να εκπαιδευτούν στην τουαλέτα. Αυτά τα σημάδια περιλαμβάνουν:

• Ενδιαφέρον για την διαδικασία του μπάνιου ή της τουαλέτας θέλοντας να επισκεφθεί το δωμάτιο της τουαλέτας, παίζοντας παιχνίδια ρόλου με αντικείμενο τηντουαλέτα, ακουμπώντας το χαρτί της τουαλέτας ή επιδεικνύοντας περιέργεια για το πώς λειτουργεί το καζανάκι.
• Παρακολούθηση άλλων που χρησιμοποιούν την τουαλέτα.
• Δυσφορεί όταν η πάνα είναι βρεγμένη ή λερωμένη.
• Σας λέει ότι η πάνα είναι βρεγμένη ή λερωμένη.
• Μένει στεγνός τουλάχιστον 2 ώρες στη διάρκεια της ημέρας.
• Έχει τακτικές κενώσεις.

 Οι καλύτερες συνθήκες για την έναρξη της εκπαίδευσης στην τουαλέτα:

• Ζεστός καιρός.
• Το νήπιο δεν είναι επιθετικό-ανυπάκουο.
• Δεν περιμένετε μεγάλες αλλαγές στην καθημερινότητα.
• Να έχετε ένα 3ήμερο ελεύθερο όταν ξεκινήσετε τη διαδικασία της εκπαίδευσης.

 Πρακτικές συμβουλές πριν την έναρξη της εκπαίδευσης:

• Αφήστε την πόρτα της τουαλέτας ανοιχτή ενώ δεν την χρησιμοποιεί κανείς, βοηθάει το παιδί να νιώθει πιο οικεία και να θυμάται την διαδικασία.
• Μιλήστε του για τη διαδικασία πριν του βγάλετε την πάνα.
• Διαβάστε του βιβλία.
• Αγοράστε μαζί εσώρουχα που να του αρέσουν, με ήρωες που αγαπάει.
• Μιλήστε του για εσάς και συνομηλίκους του που χρησιμοποιούν την τουαλέτα, και τώρα που είναι μεγάλο παιδί θα το κάνει και εκείνος.
• Ο καλύτερος τρόπος για να μάθει ένα παιδί είναι παρακολουθώντας τους άλλους. Μάθηση μέσω την μίμησης. Μπορείτε να λέτε «Η μαμά θα πάει τουαλέτα να κάνει τσίσα»
• Αν έχει κάποιο αγαπημένο κουκλάκι μπορείτε να το βάζετε να κάθετε στην τουαλέτα.

 Ξεκινώντας την εκπαίδευση δημιουργήστε ένα άνετο και ελκυστικό περιβάλλον:

 Το μπάνιο μπορεί να γίνει ένας τρομακτικός χώρος με πολλούς θορύβους, μυρωδιές και γενικά αισθήσεις. Κάποιες στρατηγικές για τον σχεδιασμό μίας ρουτίνας τουαλέτας περιέχει την διαρρύθμιση του χώρου ως προσβάσιμου και ελκυστικού με τους εξής τρόπους:

• Τοποθέτηση απαραίτητων αντικειμένων για την διαδικασία της τουαλέτας, όπως χαρτί με εύκολη πρόσβαση και ένα ανθεκτικό σκαμνί κοντά για να μπορεί το παιδί να καθίσει στην τουαλέτα.
• Επιτρέποντας στο παιδί να ενασχολείται με μία δραστηριότητα όσο βρίσκεται στην τουαλέτα, όπως να διαβάζει ένα αγαπημένο του βιβλίο.
• Μπορούμε να μιλάμε στο παιδί σχετικά με την τουαλέτα και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί, ώστε να αποφευχθούν πιθανές φοβίες.
• Τοποθέτηση ανοιχτόχρωμων πετσετών και ευωδιαστών σαπουνιών στον νιπτήρα για να είναι ευχάριστο το πλύσιμο των χεριών.
• Κατάλληλα αποσμητικά χώρου
• Προσαρμογή του καθίσματος της τουαλέτας, ώστε το παιδί να νιώθει ασφάλεια, π.χ. με την χρήση γιογιό ή υποποδίου.

 Το παιδί μπορεί να επωφεληθεί από:

• Το τρεχούμενο νερό στον νιπτήρα για την έναρξη.
• Το τραγούδι για χαλάρωση.
• Το διάβασμα ενός βιβλίου κατά την διάρκεια της διαδικασίας.
• Αν ένα παιδί δεν μπορεί να θυμηθεί όλα τα βήματα της διαδικασίας της τουαλέτας, μπορούμε να τοποθετήσουμε μία σειρά από φωτογραφίες του κάθε βήματος στο δωμάτιο του μπάνιου.

 Πρακτικές συμβουλές κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης:

• Τις πρώτες φορές που θα φοράει εσώρουχο μέσα στο σπίτι να μη βάζει από πάνω παντελόνι. Για να μη μπερδεύεται και να είναι πιο εύκολη η κατάσταση σε περίπτωση ατυχήματος.
• Δώστε του αρκετά υγρά ώστε να χρειάζεται να πηγαίνει συχνά τουαλέτα και να έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα, έπειτα την επιβράβευση οπότε και την ικανοποίηση του παιδιού=εκπαίδευση.
• Μειώστε την κατανάλωση υγρών περίπου 3 ώρες πριν τον ύπνο.
• Τις πρώτες μέρες της διαδικασίας αποφύγετε τις εξόδους από το σπίτι.
• Μην ξεχάσετε να έχετε τα απαραίτητα πράγματα μαζί σας πριν φύγετε από το σπίτι για κάποια έξοδο.

 Ρουτίνα τουαλέτας:

Μη ρωτάτε το παιδί αν χρειάζεται να πάει τουαλέτα (Δεν έχει ακόμα την ικανότητα να το καταλάβει). Οπότε πηγαίνετε στην τουαλέτα χωρίς να το ρωτήσετε και καθίστε για 5-10 λεπτά. Μερικές φορές μπορεί να μη κάνουν τίποτα αλλά είναι σημαντικό να συνηθίσουν τη διαδικασία. Σε αυτή τη διάρκεια αναμονής στην τουαλέτα μπορείτε να χρησιμοποιήσετε χρονόμετρο. Τα 5-10 λεπτά που κάθεται στην τουαλέτα μην αφήσετε μόνο του το παιδί μπορεί να τρομάξει. Σε αυτή τη διάρκεια μπορείτε να του διαβάσετε ένα βιβλίο για την τουαλέτα. Αφού αποδώσεις η μέθοδος της τουαλέτας κάθε 20 λεπτά. Ρωτήστε ίσως έπειτα από μία ώρα αν χρειάζεται να πάει τουαλέτα.

 Επιβράβευση και Τιμωρία:

Χειροκροτήστε και επιβραβεύστε την κάθε επιτυχία στην τουαλέτα. Τα παιδιά θα κάνουν τα πάντα για να κερδίσουν τον έπαινο, γι’ αυτό να είστε συγκεκριμένοι. Πείτε «Η μαμά είναι πολύ περήφανη για σένα που είσαι μεγάλο αγόρι και που κάνεις τσίσα στην τουαλέτα. Έλα να πάρουμε τηλέφωνο τη γιαγιά να της το πούμε«. Ενώ σε περίπτωση ατυχήματος η τιμωρία δεν είναι ΠΟΤΕ η κατάλληλη αντιμετώπιση. Σε οποιοδήποτε ατύχημα απλά υπενθυμίστε του ότι τα τσίσα και τα κακά τα κάνουμε στην τουαλέτα, στη συνέχεια καθαρίστε το ατύχημα και προσπεράστε το συμβάν. Επίσης ποτέ μη χρησιμοποιείτε λέξεις όπως αηδιαστικό ή βρωμάει γιατί κάνουν το παιδί σας να ντρέπεται για τις σωματικές του λειτουργίες του.

 Καλή Επιτυχία!

Δεν είναι εύκολο να ορισθεί η έννοια της ψυχοθεραπείας με αντικειμενικά κριτήρια. Πρόκειται για ένα βίωμα το οποίο χρωματίζεται από την υποκειμενική εμπειρία του καθενός. Θα έλεγε κανείς ότι είναι η τέχνη της κατανόησης του εαυτού. Η σωστή ψυχοθεραπεία οδηγεί τον θεραπευόμενο σε μια όσο το δυνατόν βαθύτερη κατανόηση του τι γίνεται μέσα του.

Οι άνθρωποι πολλές φορές διασχίζουν τη πορεία της ύπαρξής τους φτάνοντας προς το τέλος της χωρίς να έχουν προλάβει να γνωρίσουν τον εαυτό τους. Πορεύονται αυτόματα παρασυρόμενοι από συναισθήματα και ενορμήσεις απροσδιόριστες. Στο μύθο του Σπηλαίου ο Πλάτωνας απεικόνισε αυτή την άγνοια του ανθρώπου. Ο σύγχρονος άνθρωπος προσομοιάζει με τον δεσμότη του Πλάτωνα ζώντας αλυσοδεμένος κάτω από τα δεσμά των συναισθημάτων και των φόβων του.

Συχνά οι άνθρωποι που στρέφονται στη ψυχοθεραπεία επιδιώκουν να ξεφορτωθούν τα επώδυνα συναισθήματα, να αποβάλουν το κομμάτι του εαυτού τους, που τους ταλαιπωρεί αναζητώντας το ”πώς”/ τον τρόπο και όχι το ” γιατί”. Η ψυχοθεραπεία όμως βρίσκεται εκεί ως απάντηση στο γιατί. Ο θεραπευόμενος καλείται να παλέψει γενναία και με θάρρος τους φόβους του και να ξεπεράσει τις αντιστάσεις του σαυτό το επώδυνο ταξίδι που οδηγεί στο γιατί.  Δεν είναι μόνος του. Τον συντροφεύει ένας έμπιστος ξεναγός και συνοδοιπόρος, ο οποίος έχει διαβεί ξανά αυτό το μονοπάτι και γνωρίζει τις κακοτοπιές. Ο θεραπευτής βρίσκεται εκεί για να διευκολύνει το θεραπευόμενο όχι προσφέροντάς του μαγικές λύσεις, αλλά στηρίζοντας τον ταξιδιώτη στη πορεία του με τελική κατεύθυνση την ανάληψη των ηνίων της ύπαρξής του.

 Ζαβιτσάνου Χρύσα

Ψυχολόγος – Msc Ιατρικής Σχολής Αθηνών

Τι είναι η Επικοινωνία;

Οποιοσδήποτε τρόπος είτε λεκτικός είτε μη λεκτικός, μέσω του οποίου ένα άτομο εκφράζει/ανταλλάσσει εμπειρίες, βιώματα, ιδέες, γνώσεις και συναισθήματα με τους γύρω του.

 Πώς μαθαίνει το παιδί να επικοινωνεί;

Η κατάκτηση επικοινωνιακών δεξιοτήτων από το παιδί, εξαρτάται άμεσα από την σχέση παιδιού-γονιού. Οι γονείς συνειδητά ή ασυνείδητα τροποποιούν και προσαρμόζουν την ομιλία τους. Του απευθύνονται στο επίπεδο που βρίσκεται η λεκτική του ικανότητα. Για παράδειγμα ερμηνεύουν το λεκτικό μήνυμα «αγκου» που χρησιμοποιεί το μωρό για να εκφράσει την ανάγκη του για νερό, δίνοντάς του την ικανοποίηση ότι έγινε κατανοητό.

 Η συνεισφορά των γονέων σε πρακτικό και συναισθηματικό επίπεδο:

• Κατονομάζουν τα αντικείμενα στο περιβάλλον για το παιδί
• Περιγράφουν αντικείμενα
• Εξηγούν τη χρησιμότητα τους
• Μιλάνε στο παιδί για το μέλλον. Π.χ. για κάτι που θα γίνει αύριο ή σε μια εβδομάδα κτλ., ώστε να το προετοιμάσουν
• Μιλάνε για τα συναισθήματα και την αξία τους.
• Μοιράζονται τα συναισθήματα που νιώθουν για το παιδί

 Πώς οι γονείς διευκολύνουν την επικοινωνία του παιδιού;

• Όταν δίνουν χρόνο στο παιδί να τους δείξει τι το ενδιαφέρει
• Όταν δίνουν ευκαιρίες για επικοινωνία
• Όταν δεν βομβαρδίζουν το παιδί με ερωτήσεις

 Λυμπριτάκης – Χριστοφοράτος Παναγιώτης / Λογοθεραπευτής